كونفەرەنتسياعا قاتىسقان عالىمدار بيىلعى جىلى قۇرىلعانىنا الپىس جىل تولىپ وتىرعان زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ۇلتتىق فيلوسوفيانى زەرتتەپ-زەردەلەۋدەگى ۇزاق جىلدارداعى ىزدەنىستى ىستەرىنە شولۋ جاساپ, كەلەشەكتە جاسالاتىن جۇمىستار بارىسىنا توقتالدى.
ينستيتۋت ديرەكتورى, ساياسي عىلىمدار دوكتورى, پروفەسسور اقان بيجانوۆ ىرگەسى 1958 جىلى قالانعان ينستيتۋت بۇگىنگى زامان تالاپتارى ۇدەسىنەن شىعا وتىرىپ, فيلوسوفيالىق قىزمەتىن عىلىمنىڭ ماڭىزدى سالالارىمەن تولىقتىرعاندىعىن اتاپ ءوتتى. قازاقستاندىق فيلوسوفيا مەكتەبى قازاق حالقىنىڭ ءداستۇرلى فيلوسوفياسىن دامىتا وتىرىپ, وتكەن عاسىرلار مۇراسىن جان-جاقتى زەرتتەپ, بۇگىنگى زامانعى داستۇرمەن ساباقتاستىعىنا بارىنشا زەر سالىپ كەلەدى. ينستيتۋتتا جۇرگىزىلەتىن كەشەندى عىلىمي زەرتتەۋلەر ادامنىڭ سانا-سەزىمىن, رۋحاني جەتىلۋى مەن شىعارماشىلىق جاسامپازدىعىن, ءبىلىم مەن عىلىم ماسەلەلەرىن جان-جاقتى تالداۋعا نەگىزدەلگەن. سوڭعى جىلدارى ادامي كاپيتالدى الەۋمەتتىك-فيلوسوفيالىق تۇرعىدان زەرتتەۋگە ارنالعان بىرنەشە ۇجىمدىق مونوگرافيالار, عىلىمي ماقالالار جارىق كوردى.
شارا اياسىندا ءسوز العان بعم عىلىم كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى اسقار جاركەنوۆ, اكادەميك ابدىمالىك نىسانباەۆ, اكادەميك مۇرات جۇرىنوۆ, ساعادي بولەكباەۆ, عالىمقايىر مۇتانوۆ, زيابەك قابىلدينوۆ, ساياسات بەيىسباەۆ, ت.ب. بەلگىلى عالىمدار فيلوسوفيا عىلىمىنىڭ دامۋىنداعى ينستيتۋتتىڭ ماڭىزدى زەرتتەۋلەرىنە توقتالدى.
«قازاق فيلوسوفياسىنىڭ باستاۋىندا قازاقتىڭ ۇلى پەرزەنتتەرى تۇر. كەڭەستىك يدەولوگيانىڭ سالدارىنان ۇلى دالادان شىققان عۇلامالاردىڭ ەسىمى ايتىلماي كەلدى. ەندى مىنە وتكەنىمىزگە, ۇلتتىق تاريحىمىزعا ورالعان كەزەڭدە فيلوسوفياعا ەرەكشە ءمان بەرە وتىرىپ, ۇلتتىق سانانى جاڭعىرتۋداعى ءرولىنىڭ زور ەكەندىگىنە كوز جەتكىزە تۇسەمىز» دەيدى شىعىستانۋشى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ءابساتتار دەربىسالى. عالىمنىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى كەزدە ۇلكەن زەرتتەۋلەر جاسالۋدا, ال الداعى ۋاقىتتا زامان تالابىنا ساي, ۇلتتىق ءداستۇردى ساناسىنا سىڭىرگەن, قازاقتىڭ ۇدەسىنەن شىعا بىلەتىن فيلوسوفتاردى دايىنداۋ مىندەتى تۇر.
«قازاق ءوزىنىڭ تۇجىرىمدارىن, تۇسىنىكتەرىن, ويلارىن نەگىزىنەن ەتيكالىق دەڭگەيگە جەتكىزگەن حالىق. قازاق فيلوسوفياسى كلاسسيكالىق ۇلگىدەگى تراكتات نەمەسە مونوگرافيا تۇرىندە ەمەس, پوەتيكالىق سيپاتتا جەتكىزىلگەن. قازاقتا پوەزيا مەن فيلوسوفيا كىرىگىپ كەتكەن ۇعىم بولعاندىقتان, بىزدەر فيلوسوفيانى اقىن-جىراۋلاردىڭ شىعارمالارىنان ىزدەي وتىرىپ, ويدىڭ تەرەڭ استارىنا, دانالىق سوزدەرىنە اسا ءمىن بەرەمىز. اباي, شاكارىم, ت.ب. ۇلى تۇلعالاردىڭ ەڭبەكتەرى ادامدى تاربيەلەۋگە جاقىن فيلوسوفيا» دەگەن ويىمەن بولىسكەن فيلوسوفيا عىلىمىنىڭ دوكتورى سەرىك نۇرمۇراتوۆ الدىمىزدا ۇلى دالانىڭ تاريحىن دانالىق كوزدەرىنەن جيناقتاۋ مىندەتى تۇر, دەيدى.
پراگماتيكالىق, تەحنولوگيالىق دامۋ زامانىندا بىزگە رۋحاني بايلىعىمىزدى, ياعني وتكەن مەن بولاشاقتى بايلانىستىراتىن, تەرەڭدەگى ويلارىمىزدى بۇگىنگى ۇرپاققا جەتكىزۋدە جاڭا تۇسىنىكتەردى سينتەزدەيتىن فيلوسوفيا قاجەت. ول ديالوگقا, سۇحباتقا نەگىزدەلگەن فيلوسوفيا بولۋ كەرەك. وسىنداي تۇششىمدى پىكىرلەرىمەن بولىسكەن عالىم ۇلتتىق فيلوسوفيا وقۋ باعدارلامالارىندا كورىنىس تابۋى كەرەكتىگىن ايتادى. «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا بەلسەندى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ, كلۋبتار, پىكىرلەسۋ الاڭدارىن ۇيىمداستىرۋ ارقىلى جاستارعا كوپ كوڭىل ءبولۋ ۋاقىت تالابىنان تۋىنداپ وتىر.
ەلۆيرا سەرىكقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
